น่าเจี่ย (納甲)

liuyao · concept · Liu Yao · น่าเจี่ย (納甲)

ความหมายและขอบเขต

น่าเจี่ย (納甲) คือวิธีกำหนดก้านฟ้าและกิ่งดินให้ตำแหน่งขีดตามจารีต ระบบลิ่วเหยาใช้กิ่งดินประจำขีดเพื่อระบุธาตุ แล้วเทียบกับธาตุวังเพื่อจัดลิ่วชิน ตารางในบทความนี้เป็นตารางจัดผังกว้าที่ใช้กันทั่วไป ไม่ใช่ข้อมูลชุดเดียวกับข้อความประจำขีดใน 《周易》 หรือก้านฟ้าที่ซ่อนในกิ่งดินของระบบสี่เสา

การกำหนดก้านฟ้าให้ปากว้ากับการกำหนดกิ่งดินทีละขีดเป็นข้อมูลสองระดับที่เชื่อมกัน จำเพียงว่าเฉียนใช้甲壬 คุนใช้乙癸 ยังจัดผังทั้งหกขีดไม่ได้ ต้องทราบด้วยว่ากว้าสามขีดนั้นใช้กิ่งดินสามตัวใดเมื่ออยู่ภายในและเมื่ออยู่ภายนอก

ตารางน่าเจี่ยสำหรับกว้าภายในและภายนอก

แต่ละกลุ่มเรียงจากล่างขึ้นบนภายในกว้าสามขีด กว้าภายในตรงกับขีดแรก สอง สาม ส่วนกว้าภายนอกตรงกับขีดสี่ ห้า และบนสุด เก็บอักษรจีนของคู่ก้านฟ้า–กิ่งดินไว้เพื่อให้ตรวจตารางได้ตรงกัน

กว้าสามขีด	สามขีดภายใน	สามขีดภายนอก
เฉียน 乾	甲子、甲寅、甲辰	壬午、壬申、壬戌
ตุ้ย 兑	丁巳、丁卯、丁丑	丁亥、丁酉、丁未
หลี 离	己卯、己丑、己亥	己酉、己未、己巳
เจิ้น 震	庚子、庚寅、庚辰	庚午、庚申、庚戌
ซวิ่น 巽	辛丑、辛亥、辛酉	辛未、辛巳、辛卯
ขั่น 坎	戊寅、戊辰、戊午	戊申、戊戌、戊子
เกิ้น 艮	丙辰、丙午、丙申	丙戌、丙子、丙寅
คุน 坤	乙未、乙巳、乙卯	癸丑、癸亥、癸酉

ไม่ควรเดากิ่งดินตั้งต้นจากคำย่อว่า “กว้าหยางเดินหน้า กว้าหยินถอยหลัง” เพียงอย่างเดียว ตารางครบชุดตรวจสอบได้ชัดกว่า แม้กิ่งดินภายในของเฉียนกับเจิ้นเหมือนกัน แต่ก้านฟ้าต่างกัน และเฉียนกับคุนยังใช้ก้านฟ้าภายในต่างจากภายนอก

การจัดผังเทียนเฟิงโก้ว

โก้วมีกว้าล่างซวิ่นและกว้าบนเฉียน ขีดแรกถึงสามจึงใช้ซวิ่นภายใน คือ辛丑、辛亥、辛酉 ส่วนขีดสี่ถึงบนสุดใช้เฉียนภายนอก คือ壬午、壬申、壬戌 ไม่ใช่เห็นว่าโก้วสังกัดวังเฉียนแล้วนำ甲子、甲寅、甲辰ของเฉียนภายในมาแทนสามขีดล่าง

จากนั้นตรวจว่าโก้วอยู่ในวังเฉียนธาตุทอง แล้วใช้ทองเป็นฐานลิ่วชิน: 丑ดินเป็นบิดามารดา 亥น้ำเป็นบุตรหลาน 酉ทองเป็นพี่น้อง 午ไฟเป็นขุนนาง–ผี 申ทองเป็นพี่น้อง และ戌ดินเป็นบิดามารดา ตัวอย่างนี้แยกชัดว่า “กว้าบนและล่างกำหนดน่าเจี่ยประจำตำแหน่ง” ส่วน “วังที่สังกัดกำหนดฐานของลิ่วชิน”

การบันทึกเมื่อมีขีดเปลี่ยน

จัดน่าเจี่ยให้กว้าเดิมและกว้าแปรตามส่วนบนและส่วนล่างของแต่ละกว้าก่อน หากลิ่วชินของขีดแปรยังใช้ธาตุวังกว้าเดิม ต้องระบุข้อตกลงนี้เพื่อให้เปรียบเทียบขีดเดิมกับขีดแปรได้ หากตำราที่ใช้กำหนดฐานต่างออกไป ก็ต้องแสดงแยก ไม่ผสมสองวิธี ตารางน่าเจี่ยเองไม่ได้กำหนดว่าขีดใดเข้าร่วมการวิเคราะห์การส่งเสริมหรือการข่ม

ศัพท์กับเอกสารทางประวัติศาสตร์

น่าเจี่ยมีหลายบริบทในประวัติศาสตร์อี้เสวีย จึงไม่ควรยกกฎจัดผังหกขีดในสมัยหลังทั้งชุดให้เป็นผลงานริเริ่มของบุคคลยุคต้นคนใดคนหนึ่งโดยตรง เอกสารดิจิทัลอาจวางคำคล้องจองของผู้แต่งภายหลัง หมายเหตุบรรณาธิการ และข้อความเดิมไว้ต่อกัน ต้องตรวจว่าเนื้อหาที่อ้างอยู่ในชั้นใด

บทความที่เกี่ยวข้อง: ปากว้า, ลิ่วชิน, ขีดเปลี่ยน

เอกสารอ้างอิงและขอบเขตการอธิบาย

ข้อความประจำกว้าและขีด บทอรรถาธิบายอี้จ้วน และระบบน่าเจี่ยสมัยหลังเป็นเอกสารต่างชั้นกัน ข้อความดิจิทัลช่วยค้นหาตำแหน่งได้ แต่ยังต้องตรวจฉบับหลัก ข้อความต่างฉบับ และคำอธิบายประกอบ ความสัมพันธ์และสัญลักษณ์ที่แจกแจงไว้ใช้อธิบายกฎตามจารีต ไม่ใช่หลักฐานเชิงทดลองว่าพยากรณ์ได้ผล